Piwonia (Paeonia) – krzewiasta i bylinowa. Wymagania, sadzenie i polecane odmiany

Piwonie (Paeonia) to jedne z najbardziej zjawiskowych roślin w polskich ogrodach, często kojarzone z sielskimi, wiejskimi krajobrazami oraz ogrodami przydomowymi naszych babć. Ich ogromne, pachnące kwiaty – przypominające niekiedy luksusowe róże – są nagrodą za cierpliwość i staranną pielęgnację. Choć uchodzą za rośliny długowieczne, które na jednym stanowisku mogą rosnąć nawet przez kilkadziesiąt lat bez konieczności przesadzania, wielu ogrodników boryka się z problemem braku kwitnienia lub powolnego zamierania krzewów.

Kluczem do sukcesu w uprawie piwonii nie jest intensywne nawożenie, ale dokładne zrozumienie ich biologii. Zdecydowana większość problemów z tymi roślinami wynika z zaledwie dwóch błędów: zbyt głębokiego sadzenia oraz wyboru niewłaściwego stanowiska pod względem struktury gleby i nasłonecznienia. W tym przewodniku, opierając się na danych uczelnianych stacji doradztwa rolniczego oraz badaniach ogrodów botanicznych, przeanalizujemy krok po kroku, jak stworzyć piwoniom warunki idealne do obfitego kwitnienia w polskich realiach klimatycznych.

Wymagania glebowe i idealne stanowisko w polskim klimacie

Wybór stanowiska dla piwonii to najważniejsza decyzja w całej ich uprawie. Ponieważ są to byliny (lub krzewy w przypadku piwonii krzewiastej) tworzące głęboki, mięsisty system korzeniowy, nie znoszą późniejszych przenosin. Miejsce to musi zapewniać im optymalną dawkę słońca, odpowiednią przepuszczalność oraz właściwy odczyn podłoża.

Ile słońca potrzebuje piwonia?

Zgodnie z danymi ośrodków badawczych [6], piwonie są roślinami wybitnie światłolubnymi (reakcja na fotoperiodyzm). Aby zainicjować tworzenie pąków kwiatowych, potrzebują absolutnego minimum 6 godzin bezpośredniego nasłonecznienia dziennie. W polskich warunkach najlepiej sprawdzają się wystawy południowe, południowo-wschodnie i południowo-zachodnie.

Sadzenie piwonii w cieniu budynków lub pod gęstymi koronami wysokich drzew to bardzo wysokie prawdopodobieństwo, że roślina wykształci jedynie bujne, zielone liście, ale nie zakwitnie. Co więcej, w miejscach osłoniętych i zacienionych wilgoć na liściach utrzymuje się znacznie dłużej po opadach deszczu lub porannej rosie, co drastycznie zwiększa ryzyko wystąpienia groźnych chorób grzybowych, o których opowiemy w dalszej części [4].

Idealna struktura i pH gleby

Wielu początkujących ogrodników popełnia błąd, sadząc piwonie w ciężkiej, gliniastej ziemi, która po ulewnych deszczach zatrzymuje wodę. Mięsiste, grube korzenie piwonii (szczególnie karpy piwonii bylinowych) są niezwykle podatne na gnicie w warunkach niedotlenienia i nadmiaru wilgoci.

Według wytycznych doradztwa rolniczego [2], idealna gleba dla piwonii powinna być:

• Głęboko uprawiona: Przed posadzeniem ziemię należy przekopać na głębokość minimum 50 cm. Umożliwi to korzeniom swobodny rozwój w pionie.
• Zasobna w próchnicę: Dołek warto wzbogacić dużą ilością dojrzałego kompostu lub dobrze przerobionego obornika końskiego (nigdy świeżego, który spali korzenie).
• Przepuszczalna: Jeśli na Twojej działce dominuje glina, na dno dołu sadzeniowego bezwzględnie wysyp kilkucentymetrową warstwę drenażu (żwir, gruboziarnisty piasek), a samą ziemię wymieszaj z kompostem i piaskiem, aby poprawić jej strukturę.

Pod względem odczynu (pH), piwonie bylinowe oraz krzewiaste najlepiej czują się w podłożu lekko kwaśnym do obojętnego, czyli w przedziale pH 6,0 – 7,0 [2]. W glebach silnie kwaśnych gorzej przyswajają składniki pokarmowe, co objawia się żółknięciem liści i słabszym wzrostem. Przed założeniem rabaty piwoniowej warto zainwestować w prosty kwasomierz glebowy i w razie potrzeby przeprowadzić wapnowanie (jesienią) lub dodać trochę odkwaszonego torfu. Świetnym dodatkiem poprawiającym właściwości fizykochemiczne gleby jest również mączka bazaltowa, która dostarcza cennych mikroelementów (w tym krzemu uodparniającego tkanki) w sposób długofalowy i w pełni bezpieczny [1].

Kiedy i jak sadzić piwonie? Najważniejsza zasada

Prawidłowe posadzenie piwonii to moment, w którym decyduje się cała przyszłość tej rośliny w Twoim ogrodzie. Większość przypadków, w których piwonia wypuszcza jedynie liście przez wiele lat, nie kwitnąc, jest pokłosiem błędów popełnionych właśnie na tym etapie. Zrozumienie fizjologii karpy to klucz do uniknięcia frustracji.

Najlepszy termin sadzenia i przesadzania

Złotą zasadą polskiego ogrodnictwa jest sadzenie oraz rozmnażanie piwonii (szczególnie bylinowych) w okresie przełomu lata i jesieni. Ośrodki badawcze i doświadczeni ogrodnicy zgodnie wskazują na czas od połowy sierpnia do końca września (ewentualnie do połowy października, o ile prognozy pogody nie przewidują szybkich, głębokich przymrozków) [3].

Dlaczego jesień jest lepsza od wiosny? Mechanizm ten jest ściśle powiązany z cyklem rozwojowym rośliny. Piwonie kończą intensywny wzrost nadziemny w środku lata. W sierpniu roślina przechodzi w fazę powolnego spoczynku wegetatywnego, zaczynając jednocześnie regenerację systemu korzeniowego i formowanie tzw. oczek (pąków odnawiających), z których w następnym roku wybiją pędy. Posadzenie lub podział karpy jesienią daje roślinie kilka tygodni na wytworzenie nowych włośników korzeniowych (drobnych korzonków odpowiedzialnych za pobieranie wody), zanim ziemia zamarznie. Kiedy nadejdzie wiosna, system korzeniowy będzie już na tyle ustabilizowany, by móc odżywić intensywnie rosnące pędy nadziemne.

Sadzenie piwonii wiosną (szczególnie sadzonek z tzw. gołym korzeniem, sprzedawanych w opakowaniach foliowych z torfem) jest ryzykowne. Roślina musi jednocześnie budować liście i pędy oraz regenerować korzenie w szybko nagrzewającej się glebie, co prowadzi do silnego stresu wodnego. Tak posadzone piwonie często „odchorowują” zabieg przez kolejne 2-3 lata, zanim zdecydują się na wydanie pierwszego kwiatu.

Głębokość sadzenia: Centymetry, które robią różnicę

To najważniejszy akapit w tym poradniku. Głębokość, na jakiej znajdą się „oczka” (różowawe pąki spoczynkowe widoczne na karpie), determinuje to, czy piwonia w ogóle zakwitnie. Mechanizm ten jest fascynujący: jeśli pąki znajdą się zbyt głęboko w ziemi, roślina inwestuje całą swoją energię w przebijanie się przez grubą warstwę gleby w kierunku światła, zużywając rezerwy niezbędne do uformowania kwiatostanów [5]. Ponadto, głębiej położona warstwa ziemi nagrzewa się wiosną znacznie wolniej, co opóźnia rozwój rośliny.

W przypadku piwonii bylinowych (np. piwonia chińska – Paeonia lactiflora) oraz mieszańców międzysekcyjnych (piwonie Itoh), bezwzględną regułą jest sadzenie ich na takiej głębokości, aby oczka (pąki) znajdowały się nie głębiej niż 3 do 5 centymetrów pod powierzchnią ziemi [5]. Zbyt płytkie posadzenie z kolei naraża pąki na przemarznięcie podczas surowej polskiej zimy lub wyschnięcie w trakcie upalnego lata, ale w ostateczności jest mniej groźne niż posadzenie za głębokie.

Inaczej sprawa wygląda w przypadku piwonii krzewiastych (drzewiastych – Paeonia x suffruticosa). Te niezwykle szlachetne krzewy są w szkółkach zazwyczaj szczepione na podkładce z korzenia piwonii bylinowej (tzw. korzeń mami). Cel sadzenia w tym przypadku to sprowokowanie odmiany szlachetnej (zraza) do wypuszczenia własnych korzeni i usamodzielnienia się. Dlatego piwonie drzewiaste sadzimy znacznie głębiej – miejsce szczepienia (charakterystyczne zgrubienie) powinno znaleźć się około 10 do 15 centymetrów pod poziomem gruntu [3]. Taka głębokość chroni również miejsce szczepienia przed silnymi mrozami.

Instrukcja sadzenia krok po kroku

1. Rozstawa: Z uwagi na fakt, że piwonie to duże rośliny, które nie lubią konkurencji ani ciasnoty (zagęszczenie sprzyja szarej pleśni [4]), przygotuj stanowiska oddalone od siebie o minimum 80-100 cm.
2. Dół sadzeniowy: Wykop dół o szerokości i głębokości około 50 cm. Jeśli gleba jest podmokła, na dno wsyp warstwę żwiru (drenaż).
3. Podłoże: Wypełnij dół do 2/3 objętości mieszanką rodzimej ziemi, kompostu i niewielkiej ilości piasku. Ubij delikatnie ziemię na dnie – zapobiegnie to osiadaniu karpy w kolejnych miesiącach, co mogłoby skutkować przypadkowym, zbyt głębokim znalezieniem się pąków pod ziemią [5].
4. Umieszczenie karpy: Ułóż karpę (lub sadzonkę z donicy) na ubitym kopczyku. Przyłóż kij lub trzonek łopaty w poprzek wykopu (aby wyznaczyć ostateczny poziom gruntu) i za jego pomocą precyzyjnie zmierz położenie najwyżej usytuowanych różowych pąków. Mają one znajdować się 3-5 cm poniżej kija (dla piwonii bylinowych).
5. Zasypywanie: Delikatnie zasyp karpę żyzną ziemią ogrodową, dbając o to, by wypełniła wszystkie puste przestrzenie wokół grubych korzeni.
6. Podlewanie: Obficie podlej roślinę bezpośrednio po posadzeniu. Woda nie tylko nawilży glebę, ale przede wszystkim zlikwiduje puste „kieszenie” powietrzne wokół systemu korzeniowego. Jeśli ziemia znacznie osiądzie po podlaniu, delikatnie uzupełnij jej brak na powierzchni, upewniając się ponownie o prawidłowej głębokości oczek.

Dlaczego piwonia nie kwitnie? (Tabela diagnostyczna)

To zdecydowanie najczęstszy dylemat miłośników piwonii. Roślina wygląda na zdrową, wytwarza gęste ulistnienie, ale latem nie rozwija pąków lub – co równie frustrujące – pąki formują się (osiągając wielkość ziarenka grochu), po czym zasychają i brązowieją, zanim zdążą się rozwinąć. Brak kwitnienia rzadko jest wynikiem pojedynczego błędu. Najczęściej to kombinacja czynników środowiskowych i błędów w pielęgnacji.

Zamiast ogólników, przygotowaliśmy precyzyjne zestawienie diagnostyczne. Poniższa tabela pozwala krok po kroku wykluczyć kolejne przyczyny i wdrożyć odpowiednie działania naprawcze. Opiera się ona na najczęstszych problemach notowanych przez uczelniane stacje doradztwa i fitopatologów [4][5][6].

Częstym, choć zaskakującym mitem jest obwinianie mrówek o niszczenie pąków piwonii. Mrówki gromadzące się na pąkach są zjawiskiem całkowicie naturalnym i nieszkodliwym. Zwabia je słodki nektar wydzielany na zewnątrz pąka. Mrówki nie „zjadają” pąków, a wręcz mogą pomagać w zwalczaniu mniejszych szkodników. Nie stosuj na nie środków owadobójczych, bo nie rozwiąże to problemu z brakiem kwitnienia (chyba że problemem są mszyce lub wciornastki, które mrówki mogą z lubością hodować – w takim przypadku pąki ulegają deformacji, ale rzadko całkowitemu zamieraniu).

Pielęgnacja, nawożenie i podlewanie

Kiedy piwonia znajdzie się już na właściwym miejscu i właściwej głębokości, jej codzienna pielęgnacja jest znacznie mniej wymagająca, niż w przypadku chociażby wymagających róż. Kluczem jest tu jednak umiar, szczególnie w kwestii nawożenia.

Zasady nawożenia – mniej znaczy więcej

Zbyt gorliwe dokarmianie to prosty przepis na problemy z chorobami. Piwonie mają rozbudowany system korzeniowy i świetnie radzą sobie w dobrej jakości ziemi bez intensywnych nawozów chemicznych. Używanie nawozów o wysokiej zawartości azotu (N) sprawi, że wyhodujesz potężne krzewy o ciemnozielonych liściach, ale pędy staną się wybujałe, wiotkie i mało odporne na łamanie, a roślina drastycznie ograniczy wiązanie pąków kwiatowych na korzyść masy zielonej.

Jak nawozić mądrze i długofalowo?

• Nawożenie organiczne jesienią lub wczesną wiosną: Podstawą powinien być dojrzały kompost lub przekompostowany obornik (najlepiej granulowany), rozkładany wokół rośliny (z zachowaniem kilkucentymetrowego odstępu od samych pędów). Poprawia on strukturę gleby i dostarcza zbilansowanych składników.
• Mączka bazaltowa: Badania uczelniane wielokrotnie dowiodły pozytywnego wpływu wolno działających pyłów wulkanicznych na kondycję bylin [1]. Mączka bazaltowa, sypana wokół krzewów (lub mieszana z wodą do podlewania), uwalnia cenne mikroelementy, w tym krzem. Krzem wzmacnia ściany komórkowe roślin, czyniąc pędy grubszymi, sztywniejszymi i odporniejszymi na wyleganie pod ciężarem kwiatów oraz utrudniając strzępkom grzybów patogenicznych wniknięcie w tkankę liścia.
• Nawozy mineralne wieloskładnikowe: Jeśli decydujesz się na gotowe mieszanki (NPK), stosuj dawki mniejsze od zaleceń producenta. Zasilaj rośliny najpóźniej na początku wzrostu pędów (kwiecień), a zdecydowanie zakończ nawożenie, gdy roślina zaczyna rozwijać pierwsze płatki.

Podlewanie – sztuka nawadniania głębokiego

Krótkie i częste zraszanie powierzchni ziemi z węża ogrodowego to największy błąd nawodnieniowy. Prowadzi do rozwoju płytkiego systemu korzeniowego oraz, jeśli woda trafia na liście, zaprasza zarodniki szarej pleśni do ataku (ciepło + mokre liście = idealne środowisko inkubacji Botrytis [4]).

Piwonie podlewamy rzadziej, ale bardzo obficie, aby woda dotarła do najniższych warstw korzeni (30-40 cm w głąb gruntu). W czasie suchej i upalnej pogody wiosennej, kiedy roślina intensywnie rośnie i pompuje soki do formujących się kwiatów, solidne nawodnienie raz w tygodniu (z użyciem linii kroplowej, wylewki ułożonej u podstawy pędów lub obfitego wlania wody z konewki omijając liście) jest niezbędne. Ściółkowanie ziemi korą sosnową (najlepiej przekompostowaną, nieświeżą) wokół krzewu zapobiegnie parowaniu, ale pamiętaj, by nie zasypywać grubą warstwą ściółki samych „oczek” w centralnej części karpy, co mogłoby podnieść poziom gruntu i symulować zbyt głębokie posadzenie [6].

Zabiegi pielęgnacyjne po kwitnieniu (usuwanie przekwitłych kwiatów i obcinanie liści)

Gdy minie spektakl kwitnienia (najczęściej przełom czerwca i lipca), widok opadających płatków może budzić melancholię, ale to czas na ważne działanie. Natychmiast po przekwitnięciu należy usunąć (uciąć czystym sekatorem) pozostałości kwiatostanów, ścinając łodygę tuż nad najwyższym, zdrowym, pięcioklapowym liściem. Zabieg ten zapobiega zawiązywaniu nasion. Formowanie i dojrzewanie nasion pochłania kolosalne ilości energii. Wycięcie „nasienników” zmusza roślinę do przekierowania tej energii z powrotem w dół karpy – w rozwój korzeni i przygotowanie potężnych pąków na kolejny rok.

Uwaga: Nie wycinaj liści latem! Zielone liście są fabryką (dzięki fotosyntezie), która przez całe lato produkuje asymilaty ładujące karpę. Liście piwonii bylinowych oraz mieszańców Itoh należy obciąć bardzo nisko, niemal przy samej ziemi, dopiero późną jesienią, po pierwszych mocnych przymrozkach, kiedy zżółkną, sczernieją i zaschną. Usunięcie starych liści z rabaty i ich utylizacja to fundamentalny zabieg profilaktyczny, zapobiegający zimowaniu na nich zarodników grzybów [4]. (Piwonie drzewiaste oczywiście zostawiamy w spokoju – nie tniemy ich pędów, to krzewy o pędach zdrewniałych! Usuwamy z nich jedynie same suche liście i przekwitłe kwiatostany).

Piwonia bylinowa (chińska) vs krzewiasta (drzewiasta) – jaką wybrać do swojego ogrodu?

Bogactwo gatunków i odmian piwonii potrafi przyprawić o zawrót głowy. Z perspektywy projektowania rabat w polskich ogrodach, najważniejszy podział dotyczy budowy ich pędów. Różnica ta diametralnie wpływa na sposób zimowania, ostateczny rozmiar oraz metodę cięcia [3].

Piwonie bylinowe (m.in. piwonia chińska, piwonia lekarska)

To absolutna klasyka polskiego ogrodu. Termin „bylina” oznacza roślinę wieloletnią, której cała część nadziemna całkowicie obumiera na zimę (zasycha po przymrozkach), a wiosną odradza się ze śpiących pąków ukrytych tuż pod ziemią na mięsistej karpie. Osiągają zazwyczaj od 60 do 100 cm wysokości. Kwitną na przełomie maja i czerwca. Są to rośliny wybitnie mrozoodporne, doskonale znoszące polskie zimy bez specjalnego okrywania (poza pierwszym rokiem po posadzeniu). Ze względu na to, że co roku odrastają od nowa, ich kwiaty – choć wspaniałe – czasem okazują się zbyt ciężkie dla wiotkich pędów i po obfitych deszczach potrafią się pokładać (wylegać), dlatego wiele odmian bylinowych wymaga stosowania podpór pierścieniowych lub tyczek.

Ciekawe odmiany bylinowe polecane przez ogrody botaniczne:

• ’Shirley Temple’: Słynna, bardzo ceniona odmiana o pełnych, jasnoróżowych kwiatach, które z czasem blakną do śnieżnej bieli. Wysoce pachnąca.
• ’Sarah Bernhardt’: Królowa wśród piwonii różowych, klasyk o gigantycznych, ciężkich, pełnych kwiatach i mocnym zapachu. Znakomita na kwiat cięty.
• ’Karl Rosenfield’: Odmiana o intensywnie wiśniowo-czerwonych, pełnych kwiatach i ciemnych, błyszczących liściach.
• ’Festiva Maxima’: Stara, historyczna odmiana o czysto białych płatkach z wyraźnymi, karminowo-czerwonymi plamkami w samym centrum.

Piwonie krzewiaste (drzewiaste – Paeonia suffruticosa)

W przeciwieństwie do bylinowych, piwonie krzewiaste to prawdziwe krzewy o grubych, drewniejących pędach, które nie obumierają jesienią. Zimą na ich nagich gałązkach widać potężne pąki gotowe do wiosennego startu [3]. Osiągają znacznie większe rozmiary (od 1,5 do nawet 2,5 metra wysokości w starych, zadbanych okazach) i potrzebują wokół siebie sporo miejsca, stając się niekwestionowanym soliterem w ogrodzie. Ich główną zaletą są niebotycznie wielkie, często półpełne lub puste kwiaty (o średnicy nierzadko przekraczającej 25 cm), których płatki przypominają cieniutką bibułę lub jedwab. Co ważne, dzięki sztywnym pędom drewniejącym nigdy się nie pokładają, nie potrzebują palikowania.

Kwitną nieco wcześniej od bylinowych (zazwyczaj w pierwszej połowie maja). Są jednak nieco delikatniejsze – ich nabrzmiałe pąki bywają wrażliwe na późnowiosenne przymrozki, a w najzimniejszych rejonach Polski (Suwalszczyzna, Podhale) młode egzemplarze mogą wymagać lekkiego osłonięcia na zimę przed mroźnym, wysuszającym wiatrem.

Wyjątkowe odmiany krzewiaste o udokumentowanej mrozoodporności:

• ’High Noon’: Odmiana wyróżniona przez towarzystwa botaniczne, słynąca z dużych, czysto żółtych kwiatów z drobnymi, bordowymi plamkami w środku, o wspaniałym, cytrynowym zapachu [3].
• ’Burgundy Wine’: Zjawiskowa odmiana o półpełnych, lśniących kwiatach w kolorze głębokiego, ciemnego burgunda i wina [3].
• ’Renkaku’ (Flight of Cranes): Japońska odmiana krzewiasta zachwycająca ogromnymi, śnieżnobiałymi kwiatami o falowanych krawędziach płatków.

Czym są piwonie Itoh?

Jeśli nie potrafisz zdecydować pomiędzy zjawiskowymi kolorami piwonii krzewiastych (żółcie, miedzie) a bezproblemowym, bylinowym charakterem piwonii chińskich, z pomocą przychodzą piwonie Itoh. To mieszańce (hybrydy międzysekcyjne) nazwane tak na cześć japońskiego hodowcy Toichi Itoh. Tworzą one kępy podobnie jak byliny i jesienią obumierają do poziomu gruntu, co zapewnia im bardzo wysoką zimotrwałość. Jednocześnie dziedziczą po piwoniach drzewiastych niezwykle sztywne, grube łodygi (które nie pokładają się pod ciężarem kwiatów), wspaniałe, rzadko spotykane barwy oraz piękny kształt powcinanych liści, które jesienią przebarwiają się na rudo i miedziano. Odmiana ’Bartzella’ (o wielkich, cytrynowo-żółtych kwiatach z karminowym oczkiem) to absolutny hit ostatnich lat, nagrodzony wieloma prestiżowymi medalami ogrodniczymi.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Czy piwonie można wyhodować z nasion zebranych w ogrodzie?

Tak, ale jest to zadanie dla niezwykle cierpliwych hobbystów. Nasiona wielu piwonii (szczególnie drzewiastych) muszą przejść okres długiej stratyfikacji (naprzemiennego chłodzenia i ocieplania). Co ważniejsze, jak podają uczelniane wydziały botaniki [3], siewki pochodzące z nasion zebranych ze szlachetnych odmian nie powtórzą cech rośliny matecznej (następuje rozszczepienie cech genetycznych). Każda wyhodowana z nasionka piwonia będzie niespodzianką – najczęściej powracając do prostszych, dzikich form botanicznych z pojedynczymi płatkami. Na pierwsze zakwitnięcie własnej siewki trzeba czekać od 5 do 7 lat.

Co zrobić z nienaturalnie białymi pędami piwonii wiosną?

Jeśli po odgarnięciu ziemi lub przy przypadkowym wykopaniu wiosną zauważysz, że pędy są blade, niemal przezroczysto-białe lub żółtawe zamiast ciemnoczerwonych/zielonych, oznacza to klasyczną etiolację. Pędy te rozwijały się w całkowitym braku światła słonecznego, ponieważ roślina musiała przebijać się przez grubą (za grubą!) warstwę ziemi. To ostateczny dowód diagnostyczny na to, że piwonia rośnie za głęboko.

Czy obornik koński nadaje się pod piwonie?

Tak, obornik koński to jeden z najcenniejszych nawozów organicznych poprawiających strukturę gleby, ponieważ jest ciepły i napowietrzony (w przeciwieństwie do ciężkiego, mokrego obornika bydlęcego czy świńskiego). Jednak bezwzględnie musi to być obornik w pełni przekompostowany (zleżały, przefermentowany) lub w formie suszonej/granulowanej, dostępnej w sklepach ogrodniczych. Użycie pod piwonię świeżego nawozu doprowadzi do natychmiastowego poparzenia i zniszczenia delikatnych korzeni czepnych rośliny.

Źródła

1. Zintegrowana Platforma Edukacyjna (ZPE) – zasady i preferencje glebowe w przygotowaniu podłoża, znaczenie pH.
2. Szansa Lublin (edu.pl) – zastosowanie nawozów i dodatków glebowych takich jak mączka bazaltowa, ulepszających strukturę w sposób długofalowy.
3. Uniwersytet Warszawski (Ogród Botaniczny) – piwonie krzewiaste (Paeonia suffruticosa), przegląd polecanych odmian (m.in. 'Burgundy Wine’, 'High Noon’) oraz specyfika rozmnażania.
4. Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego (SGGW) – biologia, diagnostyka i leczenie najgroźniejszych infekcji grzybowych (szara pleśń – Botrytis cinerea).
5. Iowa State University Extension – badania dotyczące ścisłego wpływu centymetrowej głębokości sadzenia karpy bylinowej na inhibicję kwitnienia.
6. Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych (COBORU) – zasady fotoperiodyzmu, prawidłowa pielęgnacja na stanowiskach słonecznych oraz zwalczanie konkurencji korzeniowej chwastów i drzew.